Aktualności
Centrum
Projekty badawcze
Archiwum
Nauczanie
Wydarzenia
Kontakt


Archiwum projektu

Zakończone projekty IZS

Ochrona i rozwój bioróżnorodności w ramach zintegrowanego rozwoju miast z uwzględnieniem możliwości

https://izs-goerlitz.ioer.de/fileadmin/Bilder/projekte/baumluecke.jpg
(zdjęcie: S. Rößler)

Włączenie ochrony i rozwoju bioróżnorodności do rozwoju miast stało się ważnym tematem ochrony przyrody na szczeblu państwa, samorządów i organizacji społecznych. Zwłaszcza tworzenie i zwiększanie rangi terenów zielonych – jako części tej bioróżnorodności – jest uznane jako ważny element podnoszenia atrakcyjności miast i gmin jako miejsca do mieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej. Choć zasadniczo istnieje różnorodna synergia między celami ochrony przyrody i krajobrazu z jednej strony a rozwojem miasta z drugiej, a także szereg dobrych praktycznych metod, ochrona i rozwój bioróżnorodności nie są na razie powszechnie włączane do procesów urbanistycznych.


Stosownie do dużego znaczenia instrumentów rewitalizacji miast dla rozwoju zieleni miejskiej zwłaszcza w zasobach urbanistycznych od 2015 roku „realizacja zielonych i wolnych przestrzeni“ jest wyraźnie ujęta we wszystkich urbanistycznych programach wsparcia. Oprócz dalszego rozwijania warunków ramowych przez niemieckie władze federalne i landy przedstawiciele struktur ochrony przyrody i krajobrazu widzą potrzebę działania samorządów, dotyczącego opracowywania stosownych koncepcji i realizacji projektów na miejscu. Projekty rewitalizacji miast, wykorzystujące zieleń miejską do naprawy urbanistycznych patologii, mają na razie nader rzadko koncepcyjny związek z ogólnomiejskim planowaniem zieleni oraz z celami ochrony przyrody i krajobrazu.


W ramach projektu mają zostać przeanalizowane i ocenione możliwości urbanistycznych programów wsparcia w celu ochrony i dalszego rozwoju bioróżnorodności w skupiskach ludzkich, a także opracowane rekomendacje działań dla samorządów.

  • Jakie warunki ramowe oferują obecne zasady realizacji urbanistycznych programów wsparcia, jeśli chodzi o integrację spraw bioróżnorodności w miastach?
  • Jakie potencjały i przeszkody w integracji spraw bioróżnorodności w ramach urbanistycznych programów wsparcia widzą samorządy?
  • Jak samorządy mogą promować integrowanie spraw bioróżnorodności w ramach urbanistycznych programów wsparcia?

Na bazie operacjonalizacji spraw różnorodności biologicznej w mieście oraz analizy ramowych warunków realizacji urbanistycznych programów wsparcia w pierwszej kolejności identyfikowane są punkty styczne między tymi dwoma polami tematycznymi. Na tej podstawie zostaną opracowane ramy analityczne do prac empirycznych w ramach projektu.


Po wybraniu w skali całych Niemiec pięciu samorządów, które pracują obecnie nad koncepcyjną realizacją celów Narodowej Strategii Bioróżnorodności i w tym celu wykorzystują na szczeblu projektów środki na urbanistyczne projekty wsparcia, samorządy te otrzymują w postaci rozmów warsztatowych pomoc naukową w opracowywaniu lub aktualizacji koncepcji urbanistycznych, obowiązkowych w przypadku urbanistycznych programów wsparcia. Przy tej okazji mają zostać przeanalizowane przypadki owocnego przebiegu procesów, które przyczyniają się do rozwoju bądź rewitalizacji miast nakierowanych na ochronę przyrody.


Rezultaty ewaluacji i rozmów warsztatowych dają podstawę do sformułowania rekomendacji działania dla samorządów w celu włączenia spraw bioróżnorodności do wspierania urbanistyki.


Projekt jest realizowany pod kierunkiem Instytutu Mieszkalnictwa i Środowiska (IWU) w Darmstadt i w kooperacji z NH ProjektStadt – marką grupy przedsiębiorstw Nassauische Heimstätte/Wohnstadt z Frankfurtu nad Menem.


Okres realizacji: 09/2016 – 01/2018


Finansowanie: Federalny Urząd Ochrony Przyrody, Przedsięwzięć Badawczych i Rozwojowych (FKZ 3516 82 1900)

Bioróżnorodność i ochrona przyrody w programie wsparcia przekształceń miasta (Förderprogramm Stadtumbau)

Blick auf Wohngebiet Halle-Silberhoehe, vorn Grünflächen, hinten Platennbauten
 (zdjęcie: S. Rößler)

Znaczenie zieleni miejskiej, a zarazem miejskiej różnorodności biologicznej dla owocnego zintegrowanego rozwoju miast, służącego celowi tworzenia zrównoważonego, atrakcyjnego i przyjaznego miasta, jest poparte licznymi dowodami. Jednocześnie w miastach istnieją specjalne warunki dla bioróżnorodności, zarówno jeśli chodzi o jej występowanie, jak i potrzeby dotyczące jej utrzymania i rozwoju. Zasoby urbanistyczne stanowią szczególne wyzwanie w zakresie uwzględnienia tych aspektów. Instrumenty odnowy miast, zarówno w wymiarze prawnym w rozumieniu szczególnego prawa urbanistycznego, fiskalnym w rozumieniu wspierania urbanistyki i planistycznym w ramach zintegrowanych koncepcji rozwoju miast stanowią ramy realizacji zadań związanych z wolną przestrzenią i ochroną środowiska w ramach rozwoju miast. Programy przekształceń miast wschodnich i zachodnich Niemiec odgrywają szczególną rolę dla rozwoju wolnej przestrzeni. W Porozumieniu administracyjnym w sprawie programów urbanistycznych na rok 2015 we wszystkich programach jest wyraźnie mowa o „realizacji zielonych i wolnych przestrzeni“ jako kwalifikowalnym działaniu podlegającym wsparciu.

Celem ekspertyzy dla Federalnego Urzędu Ochrony Środowiska jest ocena potencjałów i granic integrowania celów i działań na rzecz wspierania bioróżnorodności i ochrony przyrody w mieście w ramach urbanistycznych programów wsparcia – przekształcania miast wschodnich i zachodnich Niemiec.

Ze względu na konieczne z powodów merytorycznych, a obecnie także dotyczących wyraźnie również polityki (wsparcia) zakotwiczenie tematu zieleni miejskiej w rewitalizacji miast nasuwa się pytanie, jak można uwzględnić sprawy planowania wolnej przestrzeni, miejskiej ochrony przyrody, a wreszcie wspierania bioróżnorodności w ramach rozwoju zasobów urbanistycznych.

  • Jakie uwarunkowania tworzą federalne i landowe strategie polityczne, regulacje z zakresu prawa planistycznego i prawa ochrony przyrody, programy i dyrektywy wsparcia, jeśli chodzi o integrację i realizację celów i działań służących wspieraniu bioróżnorodności i ochrony przyrody w rozwijaniu zasobów urbanistycznych?
  • Jakie możliwości uwzględnienia interesów miejskiej ochrony przyrody i wspierania bioróżnorodności tworzą Zintegrowane Koncepcje Rozwoju Miast?
  • Jak można realizować cele miejskiej ochrony przyrody i wspierania bioróżnorodności w konkretnych urbanistycznych projektach wspierających?


Opracowanie nastąpi w ramach kilku pakietów działań:


(1) Najpierw pod kątem potencjałów sterowania i zachęt do uwzględnienia wspierania bioróżnorodności i ochrony przyrody w rewitalizacji miast zostaną przeanalizowane ramowe programy, ustawy i strategie. Na tej podstawie mają zostać ustalone punkty styczne między wymogami i metodami przekształcania miast a realizacją celów ogólnokrajowej strategii bioróżnorodności. Nastąpi zwłaszcza prawna ocena miejskiej ochrony przyrody i bioróżnorodności jako zagadnienia urbanistycznego.

(2) Aby można było wyrobić sobie pogląd o roli i adekwatności Zintegrowanych Koncepcji Rozwoju Miast dla uwzględnienia interesów miejskiej ochrony przyrody i wspierania bioróżnorodności, wybrane koncepcje zostaną przeanalizowane metodą analizy dokumentów i wywiadów z ekspertami.

(3) Za pomocą kryteriów służących należytemu uwzględnieniu bioróżnorodności i ochrony przyrody wyszukane, a także przeanalizowane i ocenione pod kątem oddziaływania na miejską ochronę przyrody i wspieranie bioróżnorodności zostaną już zrealizowane bądź znajdujące się w fazie konkretnego planowania urbanistyczne projekty wspierające (zwłaszcza programy „Przekształcanie miast we wschodnich Niemczech” i „Przekształcanie miast w zachodnich Niemczech“ ["Stadtumbau Ost", „Stadtumbau West"]).


W efekcie projektu podsumowane zostaną szanse i granice integracji planistycznej i konkretnej realizacji celów i działań na rzecz wspierania bioróżnorodności i ochrony przyrody w rozwoju zasobów urbanistycznych. Sformułowane zostaną wskazania dotyczące punktów stycznych z innymi programami wsparcia oraz zalecenia dotyczące dalszego rozwoju wspierania urbanistyki.

Okres realizacji: 10/2015 – 03/2017

Finansowanie: Federalny Urząd Ochrony Przyrody (BfN).

"Zamieszkaj na próbę na starówce" w Görlitz

Blick auf die Altstadt von Görlitz
(zdjęcie: Benno Brandstetter)

Od września 2015 do października 2016 roku ponad 200 zainteresowanych osób mieszkało przez tydzień za darmo na próbę na starówce w Görlitz, testując, czy przeniesienie się tam na stałe wchodziłoby dla nich w grę. Płacili za to jedynie ryczałt tytułem zwrotu kosztów eksploatacyjnych. Celem było zachęcenie osób z zewnątrz do przeprowadzki do Görlitz i spopularyzowanie miasta jako atrakcyjnego miejsca zamieszkania. Do przetestowania mieszkania na starówce zaproszono jednak również ciekawych tego mieszkańców innych dzielnic Görlitz. Projekt został zrealizowany pod kierunkiem miejskiej spółki budownictwa mieszkaniowego KommWohnen Görlitz GmbH, która udostępniła trzy umeblowane mieszkania. Projekt realizowany był przy wsparciu miasta Görlitz. Interdyscyplinarne Centrum Ekologicznej Rewitalizacji Miast (IZS) zrealizowało naukową analizę towarzyszącą.


Wznowienie projektu z lat 2008 i 2010 spotkało się z szerokim oddźwiękiem – przed upływem terminu z końcem stycznia 2016 roku wpłynęło ponad 300 zgłoszeń z całych Niemiec, a także z zagranicy. Przede wszystkim osoby z Nadrenii Północnej-Westfalii, Saksonii, Berlina i Badenii-Wirtembergii wybrały się „na próbę” na starówkę w Görlitz. Oferta wydawała się atrakcyjna zwłaszcza dla osób starszych, które są już na emeryturze i chcą jeszcze raz poszukać nowego centralnego punktu życiowego, albo niebawem wybierają się na emeryturę i już teraz zastanawiają się nad przyszłym etapem życia. Zainteresowanie zamieszkaniem na starówce w Görlitz były jednak również młode rodziny z dziećmi. Projekt był zwrócony zarówno do ludzi związanych z miastem lub regionem, jak również takich, którzy wcześniej tylko zobaczyli lub przeczytali relacje o starówce z jej historyczną substancją budowlaną, a teraz chcieli wyrobić sobie na to pogląd w rzeczywistości.


Uczestnicy projektu stawali się zarazem „ekspertami“ od oceny sytuacji mieszkaniowej na starówce w Görlitz. Przed pobytem i podczas niego uczestnicy otrzymali łącznie trzy kwestionariusze, poświęcone m.in. obecnej sytuacji mieszkaniowej, ale również rozmaitym aspektom starówki jako miejsca zamieszkania.


Rezultaty analizy są już znane, a z perspektywy partnerów projektu bardzo zadowalające: pod wieloma względami ankietowani już teraz wystawili miastu dobre świadectwo. Prawie 80 procent uważa Görlitz za na tyle atrakcyjne, że zasadniczo wyobraża sobie przeniesienie się do miasta nad Nysą. Wyniki ankiety pokazują jednak również wyraźnie, gdzie jeszcze potrzebne są działania.  
Rezultaty analizy towarzyszącej zaprezentowano 2 lutego 2017 roku zainteresowanym przedstawicielom mediów. Ponadto udostępniono je spółce KommWohnen Görlitz GmbH i miastu Görlitz, aby w przyszłości jeszcze lepiej uwzględnić w rozwoju miasta oczekiwania i potrzeby mieszkaniowe.

Gra planistyczna "Adaptacja peryferyjnych struktur skupisk ludzkich" (wstępna analiza MORO)

Feldweg führt zu einem alten Gehöft
(zdjęcie: S. Rößler)

W związku z adaptacją do skutków przemian demograficznych w wiejskich, peryferyjnych rejonach dyskutuje się o konieczności i politycznej akceptacji ewentualnej komunalnej opcji planistycznej „strategicznego wycofania się” z najmniejszych osiedli i mniejszych części gmin. Rozważania na temat wdrażania „strategicznego wycofania się“ w samorządowej praktyce wiążą się jednak obecnie z wielką niepewnością podmiotów co do prawnych i finansowych następstw zastosowania takiego instrumentu. Jeszcze dużo większa jest niepewność co do dynamiki polityki samorządów i landu oraz reakcji, jaką takie rozważania wywołują w społeczeństwie.


W celu przygotowania gry planistycznej dotyczącej tych zagadnień w analizie wstępnej dla Federalnego Ministerstwa Transportu i Infrastruktury Cyfrowej (BMVI) oraz Federalnego Instytutu Badań Budownictwa, Miast i Przestrzeni (BBSR) mają zostać przedstawione najistotniejsze aspekty merytoryczne i organizacyjne.


IÖR opracowuje podstawy naukowe opcji działania w dziedzinie zasobu budynków, infrastruktury technicznej, transportowej, społecznej i kulturalnej oraz ocenia prawną wykonalność. W projekcie biorą udział naukowcy z IZS (dr Stefanie Rößler, Christian Schneider) oraz zespołów badawczych „Efektywne gospodarowanie zasobami struktur skupisk ludzkich” (dr Georg Schiller) i „Zagadnienia i perspektywy strategiczne” (prof. dr Gerold Janssen).


Projekt jest realizowany pod kierunkiem Gertz Gutsche Rümenapp Stadtentwicklung und Mobilität GbR w Hamburgu i w kooperacji z proloco w Bremie.


Okres realizacji: 02/2015 – 01/2016


Finansowanie: Federalne Ministerstwo Transportu i Infrastruktury Cyfrowej (BMVI) przez Federalny Instytut Badań Budownictwa, Miast i Przestrzeni (BBSR).