Aktualności
Centrum
Projekty badawcze
Archiwum
Nauczanie
Wydarzenia
Kontakt


Projekty

W swoich badaniach naukowych IZS kieruje się praktycznym zapotrzebowaniem na wiedzę. Dzięki osadzeniu w pewnych ramach teoretycznych i metodycznych z tego zapotrzebowania wysnuwane są zagadnienia i projekty badawcze o zasięgu europejskim, ogólnokrajowym lub regionalnym

[Translate to Polnisch:] Skizze Haus, schwarz
[Translate to Polnisch:] Skizze vom Umbau des Hauses in schwarz mit roten Änderungen
[Translate to Polnisch:] Skizze von Haus in schwarz, Skitte der Gestaltung des Freiraums zwischen den Häusern in rot,

(źródło: Stadt Görlitz)

Projekt Łużyce - Naukowe wsparcie i monitoring transformacji na Łużycach

Problematyka

W ramach spowodowanej globalnym ociepleniem na Ziemi zmiany polityki energetycznej Niemcy zaplanowały w celu osiągnięcia celów polityki klimatycznej zredukować swój udział w światowej emisji CO2. Dla Łużyc, będących regionem z wieloma dekadami doświadczeń w wydobyciu i przetwarzaniu węgla brunatnego, oznacza to zbliżające się zakończenie eksploatacji węgla brunatnego i produkcji z niego energii elektrycznej ze wszystkimi związanymi z tym zjawiskami towarzyszącymi. Tym samym region po raz kolejny stanie przed wyzwaniem przeprowadzenia głębokich społeczno-ekonomicznych, ekologicznych i kulturalnych przemian strukturalnych. Jednocześnie wynika z tego dla Łużyc oprócz licznych wyzwań również szansa kompleksowej transformacji w kierunku trwałych i zrównoważonych form życia i gospodarowania.

Cel | zagadnienia badawcze

Celem projektu realizowanego przez Instytut Leibniza Ekologicznego Rozwoju Przestrzennego (IÖR) jest identyfikacja i wspieranie potencjału transformacji na Łużycach na podstawie wieloletnich doświadczeń w badaniach procesów transformacji ekologicznej i przemian strukturalnych w miastach oraz regionach górniczych lub tradycyjnych regionach przemysłowych. Centralne zainteresowanie badawcze projektu wynika z pytania, jakie podstawy wzmocnienia rozproszonej, bardziej zróżnicowanej i atrakcyjnej struktury gospodarczej i społecznej oraz rozwoju w regionie, który trwale odpowiada wymogom środowiska, istnieją już dziś a jakie ścieżki rozwoju, eksperymentowania i wdrożeń wydają się możliwe. Oprócz istniejącej wiedzy i inicjatywy na miejscu zaangażowana ma być w tym procesie również zewnętrzna wiedza i doświadczenie przedstawicieli gospodarki i nauki, tak aby uwzględnione zostały zarówno perspektywa krajowa jak i międzynarodowa.

Z tego zasadniczego zainteresowania badawczego wynikają następujące pytania, będące wiodącymi zagadnieniami Projektu:

  • Na jakich ideach bądź wizjach może opierać się merytorycznie (ale w konsekwencji również społecznie i politycznie) proces transformacji nakierowany na trwały i zrównoważony rozwój?

  • W jaki sposób idee te (dyskursywnie/politycznie/proceduralnie itp.) mogą decydować o realizacji działań w trakcie przemian strukturalnych?

  • W jaki sposób takie procesy rozwoju regionalnego sterowane są politycznie i społecznie z perspektywy mechanizmów zarządzania (governance) i jak zmieniają się ewentualnie te mechanizmy sterowania w kontekście badanych wyzwań?

Podejście | metodologia

Podejście w ramach Projektu opiera się na głównym założeniu Instytutu IÖR, tzn. prowadzenia badań stosowanych na rzecz rozwoju regionu i transferowania pozyskanej wiedzy z powrotem do społecznej praktyki. Oznacza to branie pod uwagę istniejących w społeczności Łużyc sprzeczności i konfliktów w wyobrażeniach odnośnie przyszłego rozwoju regionu oraz świadome uwzględnienie i odwzorowanie tej regionalnej różnorodności w pracach badawczych. W odniesieniu do praktycznego programu badań oznacza to następujące kroki:

  • (1) Identyfikacja regionalnych/lokalnych innowacji, idei i strategii przyszłego rozwoju Łużyc

  • (2) Refleksja, testowanie, wzbogacenie tych idei z udziałem inicjatyw lokalnych i zewnętrznej wiedzy eksperckiej

  • (3) Wniesienie tych wniosków do politycznych gremiów decyzyjnych na szczeblu federalnym, krajów związkowych i samorządów lokalnych

Działania w ramach projektu - które obejmować będą zarówno saksońską jak i brandenburską część Łużyc - będą początkowo koncentrować się na identyfikacji regionalnych i lokalnych idei/pomysłów, wykorzystując w tym celu metody obserwacji podczas aktywnego udziału w wydarzeniach, badań ankietowych i wywiadów a także analizy informacji medialnych i dokumentów eksperckich, aby uzyskać precyzyjny obraz krajobrazu istniejących koncepcji i aktywnych podmiotów. Następnym etapem będzie przemyślenie, wypróbowanie, wzbogacenie tych idei - planowane są pogłębione badania, wyjazdy studyjne, utworzenie ograniczonych tematycznie i przestrzennie pól testowych oraz powołanie naukowego gremium ekspertów. Dodatkowo włączani będą w miarę potrzeb eksperci zewnętrzni, aby uwzględnić w pracach wykraczające poza Łużyce krajowe i międzynarodowe doświadczenia w zakresie procesów przemian strukturalnych i regionalnych koncepcji rozwoju. Jednocześnie z procesem badawczym wypracowywane wnioski wnoszone będą do politycznych gremiów decyzyjnych; transfer wiedzy na szczeblu federalnym, landowym i samorządów lokalnych zapewnią kontakty już istniejące oraz pogłębiane w czasie trwania projektu.

Czas trwania projektu | finansowanie | kooperacja

Realizacja projektu przewidziana jest na okres od października 2018 do września 2021. Projekt finansowany jest ze środków federalnego ministerstwa edukacji i badań naukowych (BMBF) Niemiec. Działania projektowe realizowane będą w kooperacji z Warsztatami Przyszłości Łużyc (Zukunftswerkstatt Lausitz, ZWL) oraz Instytutem transformacyjnych badań zrównoważonego rozwoju (Institut für transformative Nachhaltigkeitsforschung, IASS) z Poczdamu, przy czym każdy partner, działając w ścisłym uzgodnieniu z pozostałymi partnerami, samodzielnie opracowuje koncepcję, realizuje i odpowiada za swoje prace projektowe.

Kontakt

prof. dr Robert Knippschild (r.knippschild[...]ioer.de)
dr Sebastian Heer (s.heer[...]ioer.de)
Kathrin Uhlemann (k.uhlemann[...]ioer.de)  

REVIVAL! - rewitalizacja historycznych miast na Dolnym Śląsku i w Saksonii

Sytuacja wyjściowa
Dla polskiej i saksońskiej części Łużyc oraz Przedgórza Sudeckiego charakterystyczne są liczne małe i średnie miasta o szczególnej wartości architektoniczno-kulturowej. Jednocześnie miasta te są szczególnie dotknięte zmianami demograficznymi i społeczno-ekonomicznymi. Nowe inwestycje budowlane powstają często na obrzeżach miast, podczas gdy historyczne śródmieścia coraz bardziej tracą swoje funkcje - mimo ogromnych sukcesów przy modernizacji infrastruktury i istniejących budynków. Pustostany budynków mieszkalnych i komercyjnych w centrum miast stanowią z jednej strony zagrożenie dla historycznej substancji budowlanej, a z drugiej strony prowadzą do utraty ważnych funkcji miast, które tradycyjnie spełnia śródmieście jako miejsce wydarzeń kulturalnych, handlu i spotkań. Wobec rosnącego znaczenia miękkich czynników lokalizacyjnych (np. wartość rekreacyjna, oferta kulturalna, wizerunek) dla decyzji o miejscu zamieszkania i lokalizacji przedsiębiorstw z obu czynników wynika dla tego terenu groźba utraty atrakcyjności i niekorzystne warunki lokalizacyjne. Szansą dla małych i średnich miast na ‎Łużycach i Przedgórzu Sudeckim jest jednak rosnące przeciążenie aglomeracji Wrocławia i Drezna (np. napięta sytuacja na rynkach mieszkaniowych, rosnące problemy środowiskowe i komunikacyjne) oraz związane z tym, znów aktualne zainteresowanie mniejszymi miastami. W szczególności historyczne małe i średnie miasta w obszarze wsparcia są dobrze wyposażone na potrzeby takiego renesansu ich znaczenia: z atrakcyjną substancją budowlaną i historycznymi kompaktowymi strukturami urbanistycznymi w centrum oferują one odpowiednie warunki ramowe dla budowlanej i społecznej rewitalizacji w czasach zintensyfikowanych procesów (re)urbanizacji w całej Europie.

Cel

Zwiedzanie miasta z przewodnikiem, widok na tablicę z informacjami na temat renowacji starego miasta w Görlitz
Zwiedzanie miasta Görlitz z partnerami projektu w grudniu 2018 r.
(Zdjęcie: IZS)

Miasta obszaru przygranicznego wykazują podobne potencjały i wyzwania w swym rozwoju historycznym, strukturze urbanistycznej, rozwoju demograficznym i społeczno-ekonomicznym, zasobach architektoniczno-kulturowych i turystycznych, ale także w słabości struktury gospodarczej i grożących stratach funkcjonalnych. Projekt „REVIVAL! - rewitalizacja historycznych miast na Dolnym Śląsku i w Saksonii" ma na celu sprostanie tym wyzwaniom i lepsze wykorzystanie szans rozwojowych małych i średnich miast poprzez zachowanie dziedzictwa kulturowego i wzmocnienie śródmieść. Pozwoli to na podniesienie atrakcyjności obszaru wsparcia dla obecnych mieszkańców, ludności napływowej, turystów oraz potencjalnych przedsiębiorców i specjalistów. Poprzez wzmocnienie historycznych śródmieść projekt przyczynia się do ograniczenia powierzchni przeznaczonych pod wykorzystanie komercyjne oraz budownictwo mieszkaniowe na obrzeżach miast i tym samym do ochrony dziedzictwa przyrodniczego na obszarze wsparcia.

Działania w ramach projektu
W każdym z łącznie dziesięciu miast partnerskich projektu po polskiej i niemieckiej stronie Nysy Łużyckiej zostanie przeprowadzony dzień promocyjny "Żywe śródmieście", który ożywi historyczne centrum, przyciągnie uwagę i wskaże perspektywy rozwoju. Dziesięć pilotażowych działań, planowanych i realizowanych przez każde z miast indywidualnie oraz dopasowanych do ich specyficznych potrzeb, służy utrzymaniu, rozwojowi i lepszej dostępności dziedzictwa kulturowego, wzmocni obecność tego dziedzictwa w świadomości społecznej i uczyni atrakcyjnym dla turystów. Wystawa objazdowa zaprezentuje historię i obecny potencjał śródmieść oraz osiągnięte już sukcesy w rewitalizacji. Gra typu geocaching zachęci mieszkańców i turystów do wycieczek śladami dziedzictwa kulturowego pogranicza. Szkoła jesienna dla studentów dostarczy nowych i kreatywnych pomysłów dla regionu.

Kwestie badawcze i metodyka
W projekcie „REVIVAL! - rewitalizacja historycznych miast na Dolnym Śląsku i w Saksonii“ wypróbowane mają zostać w praktyce założenia nakierowane na ożywienie historycznych śródmieść. Projekt zapewni metodyczno-teoretyczny rozwój istniejących naukowych założeń dotyczących analizy jakości życia i miejskośći w małych i średnich historycznych miastach stanowiących coraz istotniejsze miękkie czynniki lokalizacyjne przy podejmowaniu decyzji w sprawie miejsca zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej. Wykorzystane zostaną przy tym także wyobrażenia i doświadczenia miast partnerskich właśnie w odniesieniu do znaczenia ich dziedzictwa kulturowego jako miękkiego czynnika lokalizacyjnego. Powstaje w końcu też pytanie, jak wygląda konkretnie jakość życia i miejskość w miastach partnerskich. Jakie zalety mają one już teraz w porównaniu z coraz bardziej przeciążonymi dużymi miastami w regionie? Jakie są obecnie wyzwania i jaki jest potencjał rozwoju? Na podstawie tych sformułowanych nadrzędnych pytań opracowane ma zostać dziesięć pojedynczych, gminnych strategii dla miast partnerskich oraz ogólna strategia dla obszaru wsparcia w celu zachowania dziedzictwa kulturowego oraz wzrostu atrakcyjności i ożywienia śródmieść, które to strategie mogą być wykorzystane jako pomoc przy przyszłych decyzjach politycznych.

Logo interreg_Polska-Saksonia_ENProjekt o wartości 1 032 906 EUR otrzyma wsparcie o wysokości 85% z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach unijnego programu współpracy INTERREG Polska - Saksonia 2014-2020. Opiekę nad projektem jako partner wiodący sprawuje Instytut Ekologicznego Rozwoju Przestrzeni im.

Leibniza (IÖR) [Leibniz-Institut für ökologische Raumentwicklung ] reprezentowany przez mieszczące się w Görlitz Interdyscyplinarne Centrum Ekologicznej Rewitalizacji Miast] (IZS) [Interdisziplinäres Zentrum für ökologischen und revitalisierenden Stadtumbau]. Do partnerów naukowych należą poza tym Uniwersytet Techniczny w Dreźnie (IHI Zittau), również reprezentowany przez IZS Görlitz oraz województwo dolnośląskie reprezentowane przez Instytut Rozwoju Terytorialnego (IRT) we Wrocławiu.
Po stronie polskiej w projekcie uczestniczą miasta i gminy Bolesławiec, Gryfów Śląski, Kamienna Góra, Lubawka, Lubomierz i Żary, a po stronie niemieckiej cztery miasta: Bautzen, Görlitz (reprezentowane przez Europastadt Görlitz/Zgorzelec GmbH), Reichenbach i Zittau.

grupa
Zdjęcie grupowe z partnerami (Zdjęcie: IZS)

Czas realizacji projektu: 10/2018 – 09/2020

Więcej informacji na polsko-niemieckiej stronie internetowej projektu: http://revival.ioer.eu/pl/

Miasto na próbę - mieszkanie i praca w Görlitz

https://izs-goerlitz.ioer.de/fileadmin/Bilder/projekte/IMG_0150.JPG
Zdjęcie: R. Knippschild, IÖR-Media

Miasto Görlitz oferuje dużą i zróżnicowaną przestrzeń do życia i pracy w umiarkowanych cenach, atrakcyjne otoczenie dzięki bogatej ofercie kulturalnej, historycznemu pejzażowi miejskiemu, istniejącym już sieciom przemysłu kreatywnego, międzynarodowemu środowisku ze względu na przygraniczne położenie i pozytywnemu wizerunkowi („Görliwood” ", „Najpiękniejsze miasto Niemiec”, „miasto europejskie”). Jednocześnie na Görlitz oddziałują skutki demograficznych i gospodarczych przemian strukturalnych, a miasto poszukuje długofalowej strategii stabilizacji i rewitalizacji, zwłaszcza w historycznym centrum miasta i w obszarze licznych nieużytków przemysłowych i gospodarczych.

Miasto Görlitz jest więc reprezentantem wyzwań stojących przed licznymi miastami średniej wielkości w Niemczech. Podczas gdy w ostatnich latach Görlitz doświadczyło ogromnej utraty ludności w wyniku głębokich procesów transformacyjnych, duże miasta i obszary metropolitalne cieszą się od połowy pierwszej dekady XXI wieku ogromną popularnością. Jednakże w ich przypadku widocznych staje się coraz więcej zjawisk związanych z zatłoczeniem, a mianowicie rosnąca liczba ludności prowadzi do narastających napięć na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych, a także do zwiększenia natężenia ruchu, a co za tym idzie skutków dla środowiska.

Celem projektu „Miasto na próbę - mieszkanie i praca w Görlitz" jest przeanalizowanie sposobu wykorzystania i promowania potencjałów miasta średniej wielkości, a tym samym przeciwdziałania skutkom emigracji, powstawania pustostanów i dalszej utraty znaczenia miast. Pojawia się pytanie o potencjał rewitalizacji, zwłaszcza w peryferyjnych miastach średniej wielkości, lecz z korzystnymi, miękkimi czynnikami lokalizacji. W jakich warunkach z wymienionych tu tendencji rozwoju miast w Niemczech może wyniknąć renesans miast klasy średniej? Jakie elementy może zastosować narodowa polityka rozwoju miast w celu wzmocnienia i wykorzystania tego potencjału?

W ramach projektu oferowane będzie bezpłatne mieszkanie w mieście Görlitz i praca na próbę przez ograniczony okres czasu. Projekt skupia się na grupie osób, które są niezwiązane z żadną lokalizacją, np. pracują jako „wolni strzelcy” i ewent. działają w przemyśle kreatywnym, a których miasto Görlitz ma zachwycić jako miejsce do życia i pracy. W tym samym czasie projekt będzie umożliwiał wzmocnienie już istniejących sieci przemysłu kreatywnego w mieście. Zainteresowane osoby z wyżej wymienionej grupy docelowej otrzymają bezpłatne mieszkanie na próbę i próbne miejsce pracy na okres czterech tygodni w celu kontynuowania pracy w charakterze freelancera. W ramach towarzyszących badań naukowych analizowane będą życzenia i doświadczenia tej grupy docelowej pod kątem rekomendacji dotyczących przyszłego rozwoju miasta Görlitz.

Projekt jest finansowany w ramach „Narodowej polityki rozwoju miast“ przez Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Budownictwa i Ojczyzny (BMI) / Federalny Instytut Badań nad Budownictwem, Miastami i Przestrzenią (BBSR). Projekt jest realizowany przez Instytut Ekologicznego Rozwoju Przestrzennego im. Leibniza (IÖR), reprezentowany przez Interdyscyplinarne Centrum Ekologicznej Rewitalizacji Miast (IZS) w Görlitz, wspólnie z partnerami KommWohnen Service GmbH, Urzędem Rozwoju Miasta Görlitz oraz miejskimi inicjatywami KoLABORacja e. V., Kühlhaus e. V. oraz Wildwuchs e. V. Projekt wspierają inne lokalne inicjatywy i sieci.

Jesteś zainteresowany naszym projektem, ale nie znasz za bardzo języka niemieckiego? Nie wahaj się z nami skontaktować, a my przekażemy ci dalsze informacje i pomożemy ci przy złożeniu wniosku.

Tel.: 03581 7924790
E-Mail: stadtaufprobe[...]ioer.de
Strona internetowa: stadt-auf-probe.ioer.eu

       

Czas trwania projektu: 07/2018 – 12/2020

Przekształcenia miasta między rewitalizacją a ochroną zabytków: Görlitz jako matryca przekształceń miastahutz: Stadtumbau-Matrix Görlitz

Ulica
Zdjęcie: Robert Knippschild / IÖR

W minionych 25 latach w Görlitz przeprowadzono renowację ok. trzech czwartych urbanistycznie cennej substancji budowlanej, podlegającej ochronie zabytków. Ogromne zmniejszenie się liczby ludności doprowadziło jednak do pustostanów, których nie można zrekompensować notowanym obecnie i przewidywanym wzrostem demograficznym. W niektórych dzielnicach nadal dochodzi do urbanistycznych patologii i segregacji społecznej.

Dlatego niezbędne są nowe i wartościowe funkcje w dziedzinach mieszkalnictwa, handlu, usług, działalności gospodarczej, na które niewątpliwie istnieje zapotrzebowanie. Nie da się ich jednak zrealizować w ramach obecnej struktury domów lub jest to możliwe tylko za sprawą znacznych ingerencji w substancję budowlaną. Celem urbanistycznym jest zaś zachowanie wielkości i struktury miasta.

Za pomocą tak zwanej matrycy przekształceń miasta stworzono łatwy do zastosowania wzorzec, służący optymalizacji zasobów mieszkaniowych i budowlanych w zgodzie z zasadami ochrony zabytków oraz przyciągnięciu nowych grup najemców i nowych funkcji przez dopuszczenie alternatywnych potrzeb w tym zakresie. Za pomocą matrycy mają być wspierane decyzje i zapewniana przejrzystość co do tego, na ile można ingerować w istniejącą substancję budowlaną oraz jakie funkcje są dopuszczalne w budynkach objętych ochroną zabytków.

Celem projektu jest monitorowanie fazy wypróbowywania matrycy przekształceń miasta przez ocenę metodyki i jej stosowanie w procesach decyzyjnych. Przy tej okazji ma zostać udzielona odpowiedź na pytanie, czy matryca przekształceń miasta jest właściwym instrumentem oceny w podejściu do potencjalnych konfliktów między rewitalizacją śródmieść a ochroną zabytków.

Przewidziano następujące etapy pracy:

  • ujęcie matrycy przekształceń miasta jako instrumentu oceny zasobu budynków, tworzenia przejrzystości w procesie przekształceń miasta oraz wspierania decyzji w konflikcie między rewitalizacją a ochroną zabytków
  • ocena matrycy przekształceń miasta pod kątem jej funkcjonalności metodyczno-merytorycznej oraz wdrażania instytucjonalno-procesowego
  • sformułowanie na tej podstawie propozycji ulepszeń dla miasta Görlitz

Okres realizacji: 02/2017 – 06/2018